โลก จะห้ามใช้ เลิกใช้ปูนซีเมนต์ แล้ว เพราะเป็นตัวการร้ายทำให้โลกร้อน จริงไหม?

โดย รศ.ดร.ต่อตระกูล ยมนาค

โลก จะห้ามใช้ เลิกใช้ปูนซีเมนต์ แล้ว เพราะเป็นตัวการร้ายทำให้โลกร้อนจริงไหม?

มีคำตอบ: ว่าเป็นจริงบางส่วนดังนี้

ข่าวที่ว่าปูนซีเมนต์เป็นตัวการปล่อยคาร์บอนอันดับต้นๆ นั้น **”เป็นความจริง”** แต่ข่าวที่ว่าจะถูก **”ห้ามใช้” นั้น “ไม่เป็นความจริง”**

รายละเอียด

ในช่วงที่กระแส **Net Zero** หรือการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกให้เป็นศูนย์กำลังมาแรง มีข่าวลือและข้อกังวลหนาหูว่า **”ปูนซีเมนต์”** ซึ่งเป็นวัสดุก่อสร้างหลักของโลก อาจจะถูกแบนหรือห้ามใช้ในอนาคตอันใกล้เนื่องจากเป็นตัวการทำลายสิ่งแวดล้อม

เรื่องนี้มีความจริงว่า
ปูนซีเมนต์ในฐานะวัสดุที่มนุษย์ใช้มากที่สุดเป็นอันดับ 2 ของโลกรองจากน้ำ เราลองมาเจาะลึกความจริงเชิงวิศวกรรมกันครับ

1. จริงบางส่วน: ปูนซีเมนต์ปล่อยคาร์บอนอันดับต้นๆ จริง!
ข้อนี้คือความจริงที่ปฏิเสธไม่ได้ อุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ทั่วโลกปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO_2) สูงถึงประมาณ **7-8% ของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้งหมดของโลก** อุตสาหกรรมซีเมนต์ รวมทั้งโลกแล้ว เป็นตัวการปล่อย ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ CO_2 มากที่สุดเป็นอันดับ 3 ของโลกรองจากที่จีนและสหรัฐอเมริกา ทั้ง 2ประเทศปล่อยออกมากันทุกๆปี

กระบวนการปล่อยคาร์บอนหลักๆ เกิดขึ้นในขั้นตอนการผลิต ปูนเม็ด (Clinker)ซึ่งเป็นส่วนประกอบหลักของปูนซีเมนต์:

1 • จาก ขบวนการทางเคมีจากการเผาหินปูน (Calcination):** เมื่อหินปูน (CaCO_3) ถูกเผาที่อุณหภูมิสูง จะแตกตัวเป็นปูนขาว (CaO) และปล่อยก๊าซ CO_2 ออกมาโดยตรง ซึ่งคิดเป็นถึง 50% ของการปล่อยคาร์บอนจากโรงงานผลิตปูนซีเมนต์

2. จากการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล (เช่น ถ่านหิน) เพื่อเผาหินปูน ให้ได้อุณหภูมิสูงถึง 1,450 องศาเซลเซียส คิดเป็นอีกประมาณ 40% ของการปล่อยคาร์บอนจากโรงงานผลิตปูนซีเมนต์ แต่ไม่จริงเลย เรื่องที่ “จะถูกห้ามใช้”

ถึงแม้ว่า แม้จะปล่อยคาร์บอนสูง แต่ **”การห้ามใช้ปูนซีเมนต์” จะไม่มีทางเกิดขึ้น** อย่างน้อยก็ในศตวรรษนี้ เพราะปัจจุบันเรายังไม่มีวัสดุใดในโลกที่มีคุณสมบัติทางวิศวกรรมครบถ้วน มีความทนทาน ราคาถูก และมีปริมาณมากพอที่จะมาทดแทนคอนกรีตได้ในการสร้างโครงสร้างพื้นฐานของมนุษยชาติ ไม่ว่าจะเป็น ตึกสูง เขื่อน ท่อระบายน้ำ หรือสะพาน
ดังนั้น โจทย์ที่แท้จริงของโลกไม่ใช่การ “ห้ามใช้” แต่คือ **”ทำอย่างไรให้ปูนซีเมนต์ปล่อยคาร์บอนน้อยลง”** ทางออก มีและ กำลังทำอยู่

ปัจจุบันอุตสาหกรรมก่อสร้างและวิศวกรรมทั่วโลก รวมถึงในประเทศไทย เช่น บริษัทปูนซีเมนต์ไทย กำลังปรับตัวอย่างรวดเร็วภายใต้แผนโรดแมปมุ่งสู่คาร์บอนต่ำ โดยมีแนวทางหลักๆ ดังนี้ :
ผลิตปูนชนิดใหม่ ที่เรียกว่า *ปูนซีเมนต์ไฮดรอลิก (Hydraulic Cement) ด้วยการลดสัดส่วนของปูนเม็ด (Clinker) ลง แล้วทดแทนด้วยวัสดุอื่น เช่น หินปูนบดละเอียด หรือวัสดุพลอยได้จากอุตสาหกรรมอื่น (เช่น เถ้าลอยจากโรงไฟฟ้า หรือตะกรันเตาถลุงเหล็ก) ซึ่งช่วยลดคาร์บอนได้ทันที 10-20%

โดยที่กำลังอัดและความทนทานยังดีเยี่ยมเหมือนเดิม (ปัจจุบันประเทศไทยประกาศเปลี่ยนมาใช้ปูนไฮดรอลิกเป็นมาตรฐานหลักแทนปูนปอร์ตแลนด์ประเภท 1 แล้ว)
อีกวิธี คือการใช้ คอนกรีตรีไซเคิล และคอนกรีตทางเลือกคาร์บอนต่ำ ด้วยการนำเศษคอนกรีตเก่าจากการรื้อถอน กลับมาบดใช้ใหม่

และยังมีการพัฒนา ปูนซีเมนต์แบบใหม่ อื่นๆที่ไม่ใช้หินปูน**Geopolymer Cement**

รวมถึงเทคโนโลยี **CCUS (Carbon Capture, Utilization, and Storage)** ซึ่งก็คือ การดักจับคาร์บอนจากปล่องโรงงานปูน แบบเก่าแล้วนำกลับเอามาให้ฝังตัวอยู่ในเนื้อคอนกรีตเพื่อเพิ่มความแข็งแกร่ง

**สรุปบทความ:**

> สิ่งที่จะเกิดขึ้นคือ ปูนซีเมนต์สูตรดั้งเดิมที่ปล่อยคาร์บอนสูงจะค่อยๆ ถูกแทนที่ด้วย **”ปูนซีเมนต์ไฮดรอลิก”** และ **”ปูนซีเมนต์คาร์บอนต่ำ”** ตามมาตรฐานวิศวกรรมยุคใหม่ เพื่อให้การพัฒนาเมืองและการปกป้องสิ่งแวดล้อมสามารถเดินหน้าไปพร้อมกันได้อย่างยั่งยืน

*** ทุกเช้าวันจันทร์พบกับเรื่องราวที่น่าสนใจในวงการก่อสร้างในคอลัมชุด
“เปิดสมองมองก่อสร้าง”
นำมาเสนอโดยอาจารย์ต่อ